दलहरुका वैठक र संविधान निर्माणको प्रगति

खिमलाल देवकोटा /विचार-विश्लेषण

यतिवेला संविधान निर्माणको काम घनिभूत रुपमा चलिरहेकोछ । दिन दिनै जसो संविधान निर्माणका वैठकहरु वसीरहेका समाचारहरु आईरहेकाछन् । संवाद समिति सहमति जुटाउने कार्यमा रातोदिन लागि परेकोछ । मस्यौदा समिति सहमति भएका विषयहरुमा मस्यौदा गरिसकेर काम नपाएको प्रचार गरेर वसेको अवस्था छ । संविधानसभाको पुर्ण वैठक पटक पटक वस्दै संवाद समितिका प्रतिवेदनहरु ग्रहण गर्दै र म्याद तोक्दै फेरि संवाद समितिमा फर्काउदै गरेको अवस्था छ । माघ आठ गते संविधान आउने कुरामा ढुक्क हुन जनतालाई आश्वस्त पार्दै नेताहरु संचार माध्यमहरुमा छाउन छाडेका छैनन् । तर समाचारमा आएजस्तो स्थिति उत्साहजनक छैन । संविधानसभावाट संविधान वन्ने कुरा निकै चुनौतिपुर्ण वनेको छ ।

अघिल्लो संविधानसभाको स्वामित्व ग्रहणः

यो संविधानसभाले यस अघि भएका काम कारवाहीको स्वामित्व ग्रहण गरेको छ । त्यसै आधारमा संविधान निर्माणको कार्यतालिका वनाएको छ । अघिल्लो संविधानसभाले वनाएको अवधारणाका आधारमा तयार भएका प्रारम्भिक मस्यौदाहरुलाई स्वीकार गर्ने वाचा गरेको हो । हिजो संविधानसभाको यात्रा जहा रोकिएको थियो त्यहावाटै आरम्भ गर्ने सहमति र निर्णय पनि भएको थियो । तर आज त्यस अनुसार काम भएका छेनन् । खास गरी कांग्रेस एमालेको एउटा तप्का जो अघिल्लो संविधानसभाले गरेको कामको जानकारी पनि छैन जानाकारी लिन पनि चाहदेन र जानाकारी लिए पनि त्यसलाई ग्रहण गर्न चाहदैन । त्यसैले उ विल्कुल शुन्यवाट तर्क गर्न आरम्भ गर्दछ । त्यसकारण संविधान निर्माणको काम जटिल वनेको छ । जटिल मात्रै वनेको छैन अन्तरविरोधी पनि वनेकोछ । स्वामित्व ग्रहण गर्ने र त्यसलाई स्वीकार नगर्ने यस्तो अवस्थामा संविधान निर्माण कार्य फसेकोछ ।

गणितको गन्तीः

अघिल्लो संविधानसभामा गणितको गन्ती त्यति धेरै भएन तर यस पटक निकै धेरै हुने गरेकोछ । अघिल्लो गणित यस पटक उल्टिएकोछ । अघिल्लो पटक माओवादी सहित परिवर्तनकारीहरुको दुई तिहाई वहुमत थियो एमाले कांग्रेसहरुको एक तिहाई थियो । तर यस पटक माओवादी सहित परिवर्तनकारीहरु एक तिहाईको अवस्थामा र एमाले कांग्रेस जस्ता यथास्थितिवादी दलहरु दुई तिहाईको अवस्थामा छन् । त्यसकारण गणितको गन्ती निकै धेरै भएको छ । एमाले कांग्रेसहरुले आफु दुई तिहाईको अवस्थामा रहेकोले माओवादी र मधेशवादीहरुसंग संझौता र सहमति गर्न आवश्यक नठानेको अभिव्यक्ति वैठकमा खुलेर दिन थालेकाछन् । संविधानका एजेण्डाहरुमा पनि उनीहरु विल्कुल यथास्थितिवादी र कतिपय मामलामा त प्रतिगामि नै भएर पनि प्रस्तुत हुने गरेकाछन् । पछिल्लो सहमति जेष्ठ दुईको भएको थियो । त्यसलाई उनीहरु मानिरहेका छैनन । त्यसभन्दा पनि अघि थुप्रै सहमति भएका थिए त्यसलाई पनि मानिराखेका छैनन् । संविधानसभाका सहमतिहरु पनि उल्टाउदैछन् कतिपय मामलामा त अन्तरिम संविधान र कतिपया मामलामा २०४७ सालको संविधानभन्दा पनि पछि फर्कने गरी निर्णय गर्न उद्दत भैरहेको अवस्था छ । यसले गणितको गन्ती गलत ढंगले भैराखेको अवस्था छ । यो गणित परिवर्तनको हैन यथास्थितिको नेतृत्व गरिराखेको छ कतिपय अवस्थामा भने यसले प्रतिगमनलाई नै माथ गर्ने काम पनि गर्न उद्दत हुदैछ जो विल्कुल जायज छैन ।

दाउपेच आफना आफनैः

नेपाली कांग्रेस सत्तामा छ । सत्ताको स्वादमा उ चुर्लुम्म डुवेको अवस्था छ । उसलाई २०४७ सालको संविधान नै काफी थियो अन्तरिम संविधान नै उसकालागि वढी भएको छ भने नया संविधान त उसको प्राथमिकताको विषय नै हैन वाध्यात्मक हिसावले उसले स्वीकार गर्ने कुरा मात्रै हो त्यसैले उ संविधान वनाउने तयसमा पनि अग्रगामि सोच सहितको संविधान वनाउने प्रकृयामा कहिल्यै भएन र आज पनि छैन सायद भोलि पनि हुने छैन वरु संविधान वनाउने वाहानामा सरकारतिर कसैको आखा नलागे हुन्थ्यो भन्ने नै उसको ध्यान छ भने संविधानका छलफलहरुमा पनि प्रगतिशिल एजेण्डाहरुलाई कसरी भुत्ते वनाउन सकिन्छ भन्नेमा उसको अझे वढी ध्यान केन्द्रित भएको अवस्था छ । उता एमाले सत्ताको साझेदार पनि छ कांग्रेसभन्दा वढी हालि मुहाली चलाएको अवस्था पनि हो । तर यतिले मात्रै उसलाई पुगेकोछैन । एमाले सम्पुर्ण सत्ताको नेतृतव आपफैले गर्न पाउने अवस्थाको सिजृना गर्ने जुक्तिमा छ । अहिले सहमति नगरे माघ आठमा संविधान आउदैन संविधान नआए शुशिल कोईराला नेतृत्वको सरकारको वैधता समाप्त हुन्छ अनि आफुले नेतृत्व गर्न पाईन्छ त्यसपछि मात्रै सहमति गर्ने दाउमा उ छ त्यसकारण एमाले र कांग्रेसको शिर्ष नेताहरु विरलै मात्रै वैठकमा उपस्थित हुने र उपस्थित भए पनि सुल्झाउने तिर हैन वल्झाउने तिर मात्रै ध्यान केन्द्रित गर्ने गरेका छन् । यस्तो अवस्थामा माघ आठ सवैको दाउपेचको तिथि मात्रै वन्ने गरेको छ ।

पार्टी भित्रैका दाउपेचहरुः

संविधान निर्माणकालागि लागि परेका खासगरी तिन दल आपसमा चुनौतिहरु त छदैछन् आन्तरिक रुपमा आफै भित्र पनि स्वच्छता र हार्दिकताका वीचमा छैनन् । माओवादी ताकतमा खस्केको छ हिजो चालिस प्रतिशत छदा संविधान ल्याउन सकेन आज उ चौध प्रतिशतमा झरेको छ । ताकत र तकनिकी दुवैमा उ फेल भएको छ । यसकारण उसको शक्तिसंग आज अरु दलहरु डराउने र टेर्ने मुडमा छैनन त्यसका अतिरिक्त पनि आफनो आन्तरिक पार्टी जिवन अत्यन्त निराशाजनक छ जसले कुनै तकत दिईराखेकै छैन । यसो त अरु पार्टी पनि अछुतो छैनन् एमाले र कांग्रेस औपचारिक रुपमा सिगा सिगै पार्टी भए पनि व्यवहारिक रुपमा दुई पार्टीका रुपमा छन् । कोईराला र देउवा प्रतिशतको भागवण्डा देखा देखी नै छ भने एमालेमा यही भागवण्डा नगरेर ओली पक्षले एकलौटि गरेका कारणले अर्को माधव नेपाल खेमा रुष्ट छ । यही दाउपेच संविधान निर्माणमा लगाउदैछन् जो कुनै पनि हालतमा सकारात्मक हुनै सक्दैन । यिनै दाउपेचहरुका वीचवाट विचार मिल्ने र एजेण्डा मिल्नेहरुको गठजोड वनाउन सक्दा मात्रै अलिकति मात्रै भए पनि अग्रगामि संविधान लेखिने संभावना छ अन्यथा जनयुद्ध जनआन्दोलन मधेश आन्दोलन लगायतका अधिकारकालागि चलाईएका जनताका आन्दोलनहरुप्रति निकै ठुलो धोका हुने निश्चित छ ।

अन्तमाः

संविधान निर्माण निकै चुनौतिपुर्ण ठाउमा पुगेकोछ । परिवर्तनकारी शक्तिहरुको झिनो शक्तिका कारणले यथास्थितिवादीहरु हौसिएकाछन् र परिवर्तनको विल्कुल गन्द आउन पनि नपाउने गरी संविधान नामको संविधान जारी गर्ने र आफनो सत्ता लम्व्याउने ध्याउन्नमा उनीहरु लागेका छन् । सत्तामा तिव्र अन्तरविरोध भए पनि संविधानका एजेण्डामा यथास्थितिवादीहरुको सहमति हुने गरेको यो घडीमा क्रान्तिकारीहरुले आफनो नेतृत्व क्षमता प्रदर्शन गर्न जरुरी छ । आफनो कार्यदिशामा समिक्षा गर्दै तात्कालिक कार्यनीतिको निर्धारण गर्दै प्रतिकुल परिस्थितिलाई अनुकुलतामा परिवर्तन गर्न सक्दा मात्रै देश र जनताका हितमा संविधान वन्ने छ अन्यथा संविधान सभा नामको संसदवाट नया संविधान नामको पुरानै अन्तरवस्तु भएको संविधान जारी हुनेछ । जसले समाजका अन्तरविरोधहरुलाई हल गर्न सक्ने छैन फेरि अर्को आन्दोलनको तयारीकालागि उत्प्रेरित सम्म गर्नेछ । आन्दोलनकालागि पनि परिस्थितिलाई अनुकुलतामा परिणत गर्न सक्दा मात्रै र जनताको मनोविज्ञानमा परिवर्तन आउन सकेमात्रै संभव तुल्याउनेछ । फेरि एकपटक अविश्वासका वादलहरु फार्दै आशा र विश्वासको वातावरण तयार गर्न जरुरीछ ।

सम्बन्धित समाचार

Comments are closed

भर्खरै view all

चियाबारीमा हो चियाबारीमा

बागलुङमा डुवेर युवतीको मृत्यु, एक महिला कालीगण्डकीमा बेपत्ता

पर्वतमा १८ बर्ष माथिका ३३ प्रतिशतले लगाए कोभिडको पहिलो खोप

कक्षा १२ को परीक्षा अन्योलमा

पारस खड्काले लिए अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटबाट सन्यास