अब चुनाव रोकिन्न

मुक्ति खनाल-
चुनावको मिति घोषणा हुँदै रोकिदै गरेकाले यो पटक पनि रोकिने हो कि भनेर आशंका गर्नु अस्वाभाविक थिएन । अब आशंका हटदै गएका छन् । सँधै सबैको चित्त बुझ्छ भन्न सकिन्न । धेरैको चित्त बुझ्ने सम्म हुनुप¥यो, भएको छ । यो भन्दा अनुकूल वातावरण पाउन सकिन्न । अब चुनाव हुनेभयो, रोकिन्न ।
ठूला पार्टीहरु चुनावकै पक्षमा थिए र छन् । उपेन्द्र यादवको पार्टी र मोर्चाले चुनावमा सहमति गरेर चारदलीय संयन्त्रमा सामेल भएको पनि केही समय भइसक्यो । भर्खरै यही भदौ २१ मा अशोक राईको पार्टीले सहमति ग¥यो र चुनावमा जाने निर्णय ग¥यो । अब अहिले सम्म निर्णय लिन बाँकि वैद्यमाओवादी सहितको तेत्तिसदलीय मोर्चा छ । यादव र राईको निर्णयले यो मोर्चामा दवाव सिर्जना गरेको हुनुपर्छ । मोर्चा र वैद्यमाओवादीमा चुनावमा जाने र नजाने बीच चर्को विवाद छ भन्ने सुनिन्छ । परिस्थिति यसरी अगाडि वढिरहेछ कि अब कोही पछाडि फर्कनसक्ने अवस्थामा छैनन् । चुनावमा जाने निर्णय नगर्ने हो भने तेत्तिसदलीय मोर्चा र वैद्यमाओवादीमा विभाजन समेत हुनसक्ने चर्चा छ र सम्भावना छ । अब चुनावमा जानेहरु नभएर चुनावमा नजान खोजेकाहरु धर्मसंकटमा छन् ।
चुनावमा नजानेहरुका माग पच्चीससूत्रीय सम्झौता, चार दलको सिण्डिकेट र रेग्मीसरकारको खराजी रहेका छन् । चुनाव सार्ने र सरकार परिवर्तन गर्ने वाहेकका सबै मागमा छलफल गर्न सकिन्छ र आवश्यक परे सम्झौतामा जान सकिन्छ भनिसकिएको छ । उपेन्द्र यादव समावेस भइसकेपछि चारदलीय सिण्डकेट त हैनरहेछ भन्ने प्रमाणित भयो । अरु पनि चाहँदा त्यसमा वस्न सक्छन् । पच्चीस सूत्र र राष्ट्रपतिको वाधा अडकाउ फुकाउने आदेश यादव र राईका माग सम्बोधन गर्दा परिवर्तन हुनेवाला नै छन् । अब वैद्यमाओवादी सहित तेत्तिस दलका माग संकुचनमा परेका छन् ।
तेत्तिस दल नामाकरण गरिएको मोर्चामा सबै दल एकैनासका छैनन् । हिजो युद्धबाट आएको पृष्ठभूमि भएका कारण त्यहाँको सबैभन्दा ठूलो र सशक्त पार्टी वैद्यमाओवादी नै हो । अरु धेरै जनतामा प्रभाव भएका पार्टी छैनन् । कुनै नाम मात्रका छन् भने कुनै पार्टी भन्दा क्लब जस्ता छन् । त्यहाँको निर्णायक शक्ति भनेको वैद्यमाओवादी नै हो । यसले लिने निर्णयले नै त्यहाँ निर्णायक भूमिका खेल्छ ।
यसले लिएको कार्यदिशा र यसले तत्काल लिएका मागले नै यसलाई सबल वा कमजोर बनाउँछ , बनाउँदै लैजान्छ । यो पार्टीको अस्पष्ट कार्यदिशा अहिलेका उसका मागमा प्रतिविम्बित हुन्छन् । यसले क्रान्ति गर्ने भनेर पार्टी फुटायो, कस्तो क्रान्ति सो खुलेर भन्न समेत नसक्ने अनि गर्न सक्ने कुरै आएन । सो नसकेपछि अर्को मोड लिन पनि नसक्ने देखिएको छ । उसले पार्टीफुटको औचित्य सावित गर्न सकेको छैन । अहिले संविधानसभाको चुनाव उसको लागि निल्नु न ओकल्नु भएको छ । अन्तिम अवस्था आइसक्यो न ऊ ढुक्कले भाग नलिने भन्न सक्छ न भागलिनेमा साहस देखाउँछ । उसको पोखरा भेलाको निर्णय नवदल्दासम्म चुनावमा जान सहज देखिन्न । न सो निर्णय वदल्ने साहस गर्छ न पूर्ण पालना गर्ने । निर्णय एकातर्फ वार्ता अर्कोतर्फ, काम एकातर्फ परिस्थिति अर्कोतफ यस्तो अवस्थामा वैद्यमाओवादी पुगेको छ । स्वयं अन्योलमा रहेको वैद्यमाओवादीको मोर्चाको चाल अँधेरोमा पाहिला चाले जस्तो भएको छ ।
गत संविधानसभाले संविधान बनाउन सकेन । यसमा धेरथोर सबै नेता र पार्टी हैसियत अनुसारका दोषभागी छन् । यो दोषको हिस्सा वैद्यमाओवादीमा पनि पर्छ । तर यसलाई सो पार्टीले अहिलेसम्म स्वीकारेको छैन र दोष अरुलाई मात्र दिन्छ । संविधान बनाउन नसके पछि अर्को चुनाव गरेर संविधान बनाउन खोजिएको छ । पहिलो पटक यो देशमा जनताले संविधान बनाउन पाएको अधिकारको प्रयोग भइरहेको छ र अहिले सम्म प्राप्त उपलब्धिलाई संस्थागत गर्ने प्रयत्न भइरहेछ । तर यसका नेता संविधान संविधानसभाले मात्र बनाउँछ भन्ने हुँदैन भनेर वेलावेला भन्ने पनि गर्छन् । हो आफैले मात्र जिते जे जसो गरेर संविधान बनाए पनि होला तर यहाँ सबैको नभए पनि धेरैको सहमतिमा संविधान बनाउनपर्ने भएकोले संविधानसभा नै संविधान बनाउने उत्तम विकल्प हो । उनिहरुको यो आफ्नो पनि नारा हो, यो पूरा गर्नुपर्ने उनीहरुको पनि दायित्व हो । यसबाट भाग्ने र चुनाव विथोल्न खोज्नाले माओवादले जनतामा गरेको वाचा पूरा नगरेको ठहर्छ । अहिलेको सरकार वाध्यात्मक विकल्प हो । चुनावको लागि अर्को सरकार गठन गर्ने उपाय शून्य भएपछि मात्रै यो सरकार गठनमा पुग्नुपरेको तथ्य जगजाहेर छ । चाँडो चुनाव गरेर यो सरकारलाई विदाइ गर्नुपर्नेमा वैद्यमाओवादीको चालले त सरकारको आयु झन लम्बिन पुग्छ ।
अरुले त विरोध गरे रे , तर आफैले निर्णय गरेर बनाएको आफ्नै पार्टीको भट्टराई सरकारको पनि विरोध गरे । पार्टी फुटाएपछि वैधानिक सरकारको विरोध अरुले भन्दा चर्को स्वरमा गरे । कसैलाई मनाउन पनि नसक्ने, आफु पनि गर्न नसक्ने अनि सबैले आफ्नो निर्णय मान्नुपर्छ भन्ने बालहठ वैद्यमाओवादीले देखाइरहेछ । अहिले अरुले स्वीकार गरेको कुरा मान्न नसक्ने र आफुले अर्को विकल्प पनि दिन नसक्ने अन्योलमा वैद्यमाओवादी फसेको छ । क्षण प्रतिक्षण समय घर्किदोछ , तैपनि अझै थोरै समय बाँकी छ , सम्हालिएर निर्वाचनमा आउन सकिन्छ । यो समय घर्कियो भने वैद्यमाओवादीले एतिहासिक गल्ति गर्नेछ । सक्रिय वहिस्कार भनेको छन् , केही ठाउँमा गडवड गर्न सके पनि समग्र चुनाव विथोल्न सक्ने ताकत अब वैद्यमाओवादीमा देखिन्न ।
अहिलेको वहिस्कारको नारालाई सत्य सावित गर्न हिजो पञ्चायतकालमा गरेको वहिस्कारको सहारा लिएको पनि देखिन्छ । निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था र अहिलेको अवस्थालाई समान देख्ने दृष्टिदोष पनि वैद्यमाओवादीमा पाइन्छ । जब एउटा गल्ति हुन्छ त्यसलाई सत्य सावित गर्नखोज्दा अन्य कयौं गल्तिको सहारा लिनुपर्ने हुन्छ । चुनाव हुनमा वाधा हाल्ने शक्तिको यस प्रकारको गलत चालको कारण पनि भन्न सकिन्छ , अब चुनाव हुन्छ ।
सानै छ भने पनि सत्य बोकेर हिंडेको शक्ति ठूलो हुन सक्छ , त्यसको लागि पनि समय लाग्छ । वैद्यमाओवादीको बाटो एकछिन सत्य हो भनेर स्वीकार्ने हो भने पनि अहिल्यै सो शक्ति चुनाव विथोल्न सक्ने तागतमा पुगेको छैन, उसले चुनाव हुनसक्दैन भन्दैमा चुनाव विथोलिन सक्दैन ।
यही भदौ २२ गते सरकारले वोलाएको सर्वदलीय वैठकमा वैद्यमाओवादी गएन, अरु गएर सो पार्टीलाई चुनावमा आउन अनुरोध गरे र एक स्वरले मुङसिर ४ मा चुनाव हुनुपर्छ भने । भदौ २३ को विहानको रेडियोको छलफल कार्यक्रममा माओवादी प्रवक्ता पम्फा भुसालले चुनाव बारे छलफल हुने भएकोले नगएको भनिन् । सोही कार्यक्रममा उनले यो निर्दलीय सरकारले गराउने चुनावमा जान नसकिने, विदेशीको इशारामा हुन लागेको र चुनावले सिक्किमीकरण हुने भएकोले चुनावको वहिस्कार गर्ने भनेको सुन्दा चुनावमा आउने सम्भावना कम देखिन्छ ।
अहिले माओवादी फुटेको वेला देखेर साइजमा ल्याउन सकिन्छ भनेर होस वा अन्य विकल्प तत्काल नदेखेर होस छिमेकी भारत चीन लगायत अन्य शक्ति राष्ट्रहरु मुङसिर ४ को निर्वाचनको पक्षमा छन् । भर्खरै माओवादी सचिव नेत्रविक्रम चन्दले चीनको भ्रमण गरेर फर्केका छन् । फर्केपछि पूर्वको एक कार्यक्रममा गएर चुनावमा जाँदा प्रचण्ड सँग एकता गरेर जाने पनि भने । उनको आशय चुनावमा भाग लिने हो भने एक भएर गए भयो अलग वस्ने हो भने अलग कार्यक्रम हुनुप¥यो भन्ने थियो । यसैले अन्तिम समय सम्म पनि प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष चुनावमा आउने सम्भावना नकार्न सकिन्न । भाग लिए त विवाद सकिइहाल्यो, भाग नलिए पनि चुनाव रोकिने अवस्था देखिन्न ।
पाकिस्तानमा पनि पार्टीहरु चुनावी सरकार बनाउन मिल्न नसकेपछि पूर्वन्यायाधीशको अध्यक्षतामा बनेको सरकारले चुनाव सम्पन्न गरिसकेको छ । त्यहाँ पनि तालिवानीहरुले चुनाव विथोल्न खोजेका थिए र तीनजना उमेदवारको हत्या समेत गरेका थिए र पनि चुनाव सम्पन्न भयो । अहिले ठूलो पार्टी बनेको नवाजशरिफको नेतृत्वमा सरकार गठन भइसकेको छ । यहाँ पनि भक्तपुरमा सम्पन्न राता टिसर्टधारी चन्दका युवाहरुले एके ४७ ल्याइन्छ उमेदवारलाई ठोकिन्छ भन्ने नारा लाए । पश्चिम पुगेर स्वयं चन्दले पनि आफुहरु सँग हतियार रहेको र चुनावमा प्रयोग हुनसक्छ भनेर बोलेको भनी प्रचारमा आयो । वहिस्कार मात्र त कसैको अधिकार भित्र मान्न सकिएला, वैद्यमाओवादीले बल प्रयोग ग¥यो भने सरकार चुप लागेर वस्न मिल्ने छैन । माओवादीको यो चुनावमा भाग लिने वा नलिने निर्णयले चुनाव सहज वा असहज होला चुनाव रोक्न मिल्ने देखिन्न ।
यो चुनाव धेरै विषयको फैसलाको रुपमा आउँदैछ । दुवै माओवादीको कार्यनीतिक नाराको यसले परीक्षण गर्नेछ । पूँजीपति वर्ग सँग श्रमिक वर्गको लडाइँ कुन तहमा पुगेको छ यसले मापन गर्नेछ र भावी कार्यदिशा तय गर्न मद्दत पुग्नेछ । गत संविधानसभाका कमजोरी हटाउँदै नयाँ सम्विधान निर्माण गर्ने र प्राप्त उपलब्धिलाई संस्थागत गर्ने त प्रारम्भिक कर्तव्य नै भयो साथमा अहिले सम्मको अन्योललाई धेरै हदसम्म चिर्नेछ र देश गन्तव्य पक्डन तर्फ उन्मुख हुनेछ । यस प्रकारको चुनाव भएकोले यसको महत्व ऐतिहासिक छ । ठूला पार्टीहरु वहुमतको कुरा गर्दै चुनावमा होमिइ सकेका छन् , कसको के स्थिति हो यसले निर्धारण गरिदिनेछ । यो चुनाव वहिस्कार गर्नेले जनताबाट वहिस्कृत हुनुपर्ने हुनसक्छ । अब सवैथोक चुनावमा गएर वसेको देखिएको छ । चुनावको अर्को भरपर्दो विकल्प पनि छैन । प्रक्रिया अगि वढिसकेको छ , अब चुनाव रोकिन्न, चुनाव भएरै छोडने छ ।
२०७० । ०५ । २४ ÷ कलंकी

सम्बन्धित समाचार

Comments are closed

भर्खरै view all

१७ दिनमै देखिइसक्यो देउवाको १७ महिनाको सङ्केत

भारतमा एकै दिन थपिए ४० हजार ७८४ जना कोरोना संक्रमित

फलेबास नगरपालिकाको केन्द्र बिबादमा सर्वोच्च अदालतको अन्तरिम आदेश खारेज , नगरपालिकाले झकलक चौरमा संरचना निर्माण गर्न बाटो खुल्यो

स्थानीय तहको अधिवेशन असोज ९ भित्र सक्न एमालेको निर्देशन

तुइन तार्ने कल्याणसिंह धामी भन्छन्, ‘जयसिंह भेलमा बगेपछि एसएसबीका सुरक्षाकर्मी भागे’